Na današnji dan 25. januara 1978. godine u Beogradu preminuo je Skender Kulenović, bošnjački i bosanskohercegovački pjesnik, dramski pisac, pripovjedač, romanopisac, esejist, putopisac i akademik.
Skender Kulenović je rođen je 2. septembra 1910. godine u Bosanskom Petrovcu, gdje je završio osnovnu školu, a potom nakon agrarne reforme prelazi u majčino rodno mjesto Travnik, gdje od 1921. do 1930. godine kao vanjski učenik pohađa Jezuitsku gimnaziju, prenosi magazin Biserje.
U trećem razredu gimnazije javio se sa prvim književnim radom, sonetima iz ciklusa “Ocvale primule” (1927). Od 1930. godine studira pravo na Sveučilištu u Zagrebu, 1933. postaje član SKOJ-a, a 1935. KPJ.
Sarađuje u brojnim listovima i časopisima, a 1937. godine sa Hasanom Kikićem i Safetom Krupićem u Zagrebu pokreće “Putokaz”, muslimanski ljevičarski časopis za društvena i književna pitanja.
Neposredno iza neprijateljske najezde u ofanzivi na Kozari, na Paležu 21. augusta 1942. godine pred narodom i borcima recitira svoju znamenitu apoteozu slobode, poemu “Stojanka majka Knežopoljka”, u vrijeme kad mrak i muk od nacističkog užasa caruje nad Evropom.
Pjesnik je uz tekst poeme, objavljen 1945. godine, dao značajnu napomenu s podacima o njenom nastanku: “Ovu poemu, izgrađujući je u sebi još za vrijeme velike fašističke ofanzive na Kozari, napisao sam 20. augusta 1942. godine i odmah sutradan čitao na nezaboravnoj smotri Drugog krajiškog partizanskog odreda “Mladen Stojanović”, koja je održana mjesec dana poslije ofanzive, na Paležu, jednom od kozarskih visova.”
Ovome treba dodati i dvije posthumno objavljene poeme “Baruh-Benediktus de Spinoza – Brusač” (1979) i “Na pravi sam ti put, majko izišo” (1981).
Bogata je bibliografija (ali i teatrografija) ovog značajnog bošnjačkog i bosanskohercegovačkog književnika, koji je objavio i komedije “Djelidba” i “Večera” (1947), poemu “Ševa” (1952), pjesničku zbirku Soneti (1968), pripovijetke za djecu “Gromovo đule” (1975) te roman “Ponornica” (1977).
Bio je član AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a, uređuje listove “Krajiški partizan” , “Bosanski udarnik”, “Glas” i “Oslobođenje” .
Od 1945. do 1947. godine obavlja funkciju direktora drame Narodnog pozorišta u Sarajevu, uređuje “Novo doba”, “Pregled”, “Književne novine” i “Novu misao” .
Od 1950. do 1953. godine sekretar je Narodne skupštine FNRJ, a poslije zabrane “Nove misli” kažnjen je i postavljen za korektora u časopisu “Borba”.
Godine 1955. prelazi u Mostar na mjesto dramaturga Narodnog pozorišta, a jedno vrijeme bio je i urednik u beogradskoj Prosveti.
Danilo Kiš o Skenderu Kulenoviću piše kao o rudaru jezika, koji je zalazio u najdublje slojeve našeg bogatog jezika i u poeziji i u prozi, tražeći uvijek najtvrđu riječ, uvijek iz najdubljih jezičkih slojeva, uvijek iz najtamnijih svojih leksičkih zona, jer je za njega najtačnija bila ona riječ koja je najduže mirovala u rudi predanja, ona koja je najmanje istrošena, ona koja je najljuće zveknula na njegovom jezičnom nakovnju.
Za Kulenovića je poezija bila vlastiti credo, jer je i sam podsjećao da ne umije pisati prozu bez poezije, a da je jezik bio njegov nepresušni izvor razmišljanja, promišljanja i skladanja kazuju njegovi eseji o jeziku “O dakavcima i infinitivcima”, “Su i sa”, “Ime jezika”, etc.
Nad mrtvom majkom svojom
Poljubi još jednom joj čelo, kojim te sada gleda
ispod kapaka mrtvih: usnom što stid ti je stinu
nevjerstva izmjeri svoja na tom čelu od leda,
i zapamti ih vjerno u svakom svom vinu.
Baci još jedan joj grumen zemlje koja je prima,
da vidiš kako se ona sahranjivala u te,
da čuješ kako će pasti tvoja zaludna rima
kao što pada sad zemlja na ta usta što ćute.
Zaustavi tu suzu što hoće da ti ispere
taj pelin u omči grla, taj kasni jauk vjere,
i humku što raste kao grijeh – obiluje tugom krina.
Ne miči nikud, jer korak – korak je zaborava,
stoj, gledaj: tako si nico ko što će iz nje trava.
Zanijemi joj nad grobom, i budi vjerna tišina.
(Skender Kulenović, Pjesme, Svjetlost, Sarajevo, 1983, str. 185.)
