Mojtaba Khamenei, vjerski službenik koji se dugo smatrao jednom od najutjecajnijih, ali najmanje vidljivih ličnosti u iranskom političkom establišmentu, imenovan je za novog vrhovnog vođu zemlje nakon smrti oca u američko-izraelskom zračnom napadu.
56-godišnjeg svećenika izabrala je Iranska skupština stručnjaka, tijelo od 88 članova koje je prema Ustavu odgovorno za imenovanje najvišeg političkog i vjerskog autoriteta zemlje. Njegov izbor slijedio je utvrđenu ustavnu proceduru, a ne nasljedni prijenos vlasti, iako su ga njegova porodična loza i bliskost pokojnom ajatolahu Aliju Khameneiju dugo stavljali u središte spekulacija o nasljeđivanju, javlja Anadolija.
Svojim imenovanjem, Mojtaba postaje treći vrhovni vođa Islamske Republike od revolucije 1979. godine, nasljeđujući vodstvo u trenutku intenzivnog regionalnog sukoba i domaće neizvjesnosti.
Rani život i porodična pozadina
Mojtaba je rođen 8. septembra 1969. godine u sjeveroistočnom iranskom gradu Mašhadu, jednom od glavnih vjerskih centara u zemlji. On je drugi sin pokojnog ajatolaha Alija Khameneija, koji je vladao Iranom kao vrhovni vođa od 1989. godine do svoje smrti prije više od sedmicu dana u američko-izraelskim zračnim napadima, kao i unuk imam Sayyeda Javada Hamneija.
Odrastajući u politički napetom okruženju, Mojtaba je svjedočio usponu svog oca kao ključne figure u Islamskoj revoluciji, a kasnije i kao predsjednika Irana prije nego što je preuzeo ulogu vrhovnog vođe.
Oženio se Zahrom Haddad-Adel, kćerkom Gholam-Alija Haddad-Adela, istaknutog konzervativnog političara i bivšeg predsjednika parlamenta koji trenutno vodi jednu od vodećih iranskih kulturnih institucija.
Zahra je također bila među poginulima u američko-izraelskom napadu usmjerenom na stambeni kompleks porodice Khamenei u glavnom gradu Teheranu. Mojtaba je preživio napad, ali je izgubio i majku, sestru, zeta i nećake.
Obrazovanje i vjerska obuka
Poput mnogih ličnosti unutar iranskog klerikalnog establišmenta, Mojtaba je stekao vjersko obrazovanje u gradu Qomu, vodećem centru šiitskog teološkog učenja u zemlji i domu sjemeništa koja obučavaju iranske vjerske službenike.
Studirao je islamsku jurisprudenciju i teologiju kod nekoliko istaknutih konzervativnih naučnika, uključujući ajatolaha Mahmouda Hashemija Shahroudija, ajatolaha Lotfollaha Safija Golpayganija i Mohammada-Taqija Mesbah-Yazdija, utjecajnog ideologa koji je bio mentor mnogim konzervativnim političkim ličnostima u Islamskoj Republici.
Prema iranskim analitičarima, Mojtaba je veći dio svoje karijere proveo predajući na seminarima u Qomu, uključujući napredne časove jurisprudencije poznate kao dars-e kharej, koji se smatraju najvišim nivoom teološkog obrazovanja.
Nedavni izvještaji sugeriraju da je privremeno obustavio neke od svojih časova iz ličnih razloga, iako se to nije moglo nezavisno potvrditi.
Uprkos decenijama u klerikalnom establišmentu, Mojtaba nikada nije obavljao formalnu vladinu funkciju niti je služio na izabranoj ili izvršnoj funkciji.
Uloga i utjecaj
Međunarodni mediji često prikazuju Khameneija kao neprozirnu figuru s mogućim utjecajem iza kulisa. Njegova ograničena javna vidljivost pojačava ovu sliku, jer nema opsežnih javnih govora, intervjua ili političkih manifesta u kojima bi iznio svoje stavove.
Mojtabino ime se periodično pojavljivalo u političkim diskusijama u Iranu, obično u vezi s predsjedničkim izborima ili nagađanjima o tome koje bi kandidate mogao podržati.
Pa, ipak, sam Mojtaba rijetko je ulazio u javne političke debate. Njegovi nastupi uglavnom su bili ograničeni na službene ceremonije, nacionalne komemoracije i vjerska okupljanja o kojima su izvještavali iranski državni mediji.
Posljednji put je javno viđen tokom provladinog skupa nakon široko rasprostranjenih protesta ranije ove godine.
Prema iranskim izvještajima, Mojtaba je također učestvovao u iransko-iračkom ratu krajem 1980-ih kada je njegov otac bio predsjednik.
Navodno se pridružio dobrovoljačkim jedinicama kao mladić, što je bilo njegovo prvo iskustvo s vojnim poslovima.
Neki zapadni mediji su ga također povezali s Korpusom islamske revolucionarne garde (IRGC), jednom od najmoćnijih iranskih institucija, iako tamo nema nikakvu formalnu ulogu.
Nasljedstvo pod prijetnjom
Mojtaba Khamenei preuzima vodeću ulogu u zemlji u jednom od najnestabilnijih trenutaka u modernoj iranskoj historiji.
Tranzicija se također odvija pod direktnim prijetnjama Izraela, čiji su se lideri zakleli da će ubiti svakog iranskog lidera izabranog za nasljednika Khameneija.
„Svaki vođa kojeg iranski teroristički režim odabere da nastavi voditi plan uništenja Izraela, prijeteći Sjedinjenim Državama, slobodnom svijetu i zemljama u regiji, te potiskujući iranski narod, bit će sigurna meta atentata, bez obzira na njegovo ime ili gdje se krije“, rekao je izraelski ministar odbrane Israel Katz na društvenoj mreži X sa sjedištem u SAD-u.
